Ymmärryksen ja sairauksien hallinnan yhdistäminen
IPF:n ja PPF:n nykyinen tilanne
Keuhkofibroosin ymmärtäminen
Keuhkofibroosi on monimutkainen ja tuhoisa sairaus1-4
IPF ja PPF ovat hengenvaarallisia, vaikeasti diagnosoitavia ja tuhoisia potilaille ja heidän perheilleen.2-5
IPF on yleisin kroonisen, etenevän fibroottisen interstitiaalisen keuhkosairauden (ILD) tyyppi.6-7
IPF:n syytä ei tunneta, ja potilailla on merkittävä sairaustaakka ja ennenaikaisen kuolleisuuden riski.
PPF viittaa ei-IPF-ILD:iden alaryhmään, jolle on ominaista eteneminen – hengitystieoireiden paheneminen, keuhkokapasiteetin (FVC) heikkeneminen ja fibroosin lisääntyminen, joka havaitaan korkean resoluution tietokonetomografiassa (HRCT).8-11
Siihen liittyviä etiologioita ovat esimerkiksi nivelreuma (RA), systeeminen skleroosi (SSc) ja allerginen alveoliitti (HP).
Potilaat, joilla on sidekudossairauteen liittyviä interstitiaalisia keuhkosairauksia (CTD-ILD), voivat kehittää keuhkofibroosin12,13
Keuhkofibroosi muuttaa elämää ja on merkittävä taakka potilaalle14,15
Keuhkofibroosin oireet muuttavat potilaan elämää monin tavoin, fyysisistä vaikeuksista ja lisääntyneistä terveysriskeistä aina haitallisiin vaikutuksiin sekä henkiseen hyvinvointiin ja elämänlaatuun.15-17
Keuhkofibroosi:n ennuste on elämää uhkaava2-4
Taudin etenemisen indikaattorit, kuten akuutit pahenemisvaiheet, liittyvät huonoon ennusteeseen ja korkeaan kuolleisuuteen IPF- tai PPF-potilailla.20,21
IPF:n eloonjäämisajan mediaani on 3–5 vuotta4,24
Tämä edustaa huonompaa eloonjäämisastetta kuin monet syövät, mukaan lukien rintasyöpä, eturauhassyöpä, ihosyöpä ja lymfooma
~1 viidestä IPF-potilaasta kokee akuutin pahenemisvaiheen 3 vuoden kuluessa diagnoosista25
•Akuutin pahenemisvaiheen vuoksi sairaalahoitoon joutuneista potilaista 50 % ei selviä22
•Eloonjäämisajan mediaani akuutin pahenemisvaiheen jälkeen on 3–4 kuukautta26
PPF:n kuolleisuusriski vaihtelee taustalla olevan etiologian mukaan
•RA: Potilailla on 3 kertaa suurempi riski kuolla, jos heille kehittyy ILD27-30
– Eloonjäämisajan mediaani: 3–7 vuotta30,31
•SSc: Yli 1/3 SSc:hen liittyvistä kuolemista johtuu ILD32-37:sta
– Eloonjäämisajan mediaani: ~4 vuotta38,39
•Hypersensitiviteetti pneumonia: Eloonjäämisajan mediaani ~7 vuotta40
Pahenemisen jälkeinen kuolleisuus PPF:n vuoksi vaihtelee 33 prosentista 83 prosenttiin 21
•Japanilaisessa tutkimuksessa 11 %:lla SSc-ILD-potilaista esiintyi ILD:n akuutti paheneminen seurantajakson aikana, ja kaikki johtivat kuolemaan41
•Tanskalaisessa tutkimuksessa 21 % RA-ILD-potilaiden kuolemista johtui ILD:n akuutista pahenemisesta, ja suurin osa tapahtui ensimmäisen seurantavuoden aikana29
Diagnoosin monimutkaisuus
IPF:n ja PPF:n heterogeenisyys tekee tarkasta ja nopeasta diagnoosista haastavaa42
IPF:n ja PPF:n heterogeenisyys potilaspopulaatiossa, oireiden ilmeneminen ja eteneminen tekevät sairauden hallinnasta luonnostaan monimutkaista. Lisäksi PPF-potilailla voi olla erilaisia etiologioita, liitännäissairauksia ja oireita. Tämän seurauksena monet IPF- tai PPF-potilaat saatetaan diagnosoidaan aluksi väärin.43,44
Sairaudet, jotka voidaan sekoittaa ILD:hen45
Tartuntataudit
Tuberkuloosi46
Keuhkokuume8
Hengityselinsairaudet
Keuhkoahtaumatauti47–49
Astma49-51
Keuhkoputkentulehdus52
Emfyseema49,53
Muut sairaudet
Sydämen vajaatoiminta54
Allergiat55
Keuhkofibroosi on yleinen riski useissa ILD-sairauksissa, mukaan lukien CTD-ILD:t5
Useimmilla CTD-ILD-potilailla on suurempi riski sairastua PPF:ään kuin monet lääkärit saattavat ymmärtää.12,13 Vaikka CTD:t eroavat toisistaan, yhteiset patogeeniset reitit fibrogeneesiin ovat yhteisiä riippumatta keuhkovaurion laukaisevasta tekijästä.1,3,56-60 PPF:n patogeneesi CTD:ssä sisältää tulehduksen ja fibroosin vuorovaikutuksen taudin varhaisessa vaiheessa, joten ennakoiva seulonta on välttämätöntä.1,3,56,57,61
IPF ja PPF ovat vakavia sairauksia, joissa on fibroottisia ja tulehduksellisia komponentteja16,64
PF:n etenemistä ohjaavat taustalla olevat mekanismit ovat monimutkaisia, ja tieteellinen ymmärrys niistä kehittyy edelleen. Hoidosta huolimatta potilailla ilmenee edelleen peruuttamattomia keuhkovaurioita.1
~30 - 35 ml/v65
~100 - 200 ml/v66,67
Taudin eteneminen on samankaltaista IPF:ssä ja PPF:ssä7,13
Taudin etenemiselle on ominaista 7,13 :
Keuhkojen toiminnan turvaamisen tärkeys
Tautien hallinta on edelleen haastavaa
Kun tarkka diagnoosi viivästyy, tauti etenee, mikä vaikeuttaa entisestään sairauden hallintaa.42,43
Varhainen seulonta on avainasemassa potilaiden suojaamisessa68,69
Keuhkojen toiminnan turvaaminen on edelleen ensisijainen tavoite potilaiden auttamiseksi, koska pienilläkin muutoksilla voi olla suuria vaikutuksia.
COPD,keuhkoahtaumatauti, krooninen obstruktiivinen keuhkosairaus; CTD, sidekudossairaus; CTD-ILD, sidekudossairauteen liittyvä interstitiaalinen keuhkosairaus; DLCO, keuhkojen diffuusiokyky hiilimonoksidille; FVC, pakotettu elinvoima; HP, allerginen alveoliitti; HRCT, korkean resoluution tietokonetomografia; ILD, interstitiaalinen keuhkosairaus; IPF, idiopaattinen keuhkofibroosi; NSIP, epäspesifinen interstitiaalinen keuhkokuumekuvio; PF, keuhkofibroosi; PPF, etenevä keuhkofibroosi; RA, nivelreuma; SSc, systeeminen skleroosi; UIP, tavallinen interstitiaalinen keuhkokuume.
-
Distler JHW, Györfi A-H, Ramanujam M, Whitfield ML, Königshoff M, Lafyatis R. Shared and distinct mechanisms of fibrosis. Nat Rev Rheumatol. 2019;15(12):705-730. doi:10.1038/s41584-019-0322-7
-
Lee H, Kim SY, Park YS, Choi SM, Lee JH, Park J. Prognostic implication of 1-year decline in diffusing capacity in newly diagnosed idiopathic pulmonary fibrosis. Sci Rep. 2024;14(1):8857. doi:10.1038/s41598-024-59649-5
-
Kolb M, Vašáková M. The natural history of progressive fibrosing interstitial lung diseases. Respir Res. 2019;20(1):57. doi:10.1186/s12931-019-1022-1
-
Martinez FJ, Collard HR, Pardo A, et al. Idiopathic pulmonary fibrosis. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17074. doi:10.1038/nrdp.2017.74
-
Varone F, Inoue Y, Richeldi L. Twenty-five years of Respirology: advances in idiopathic pulmonary fibrosis. Respirology. 2020;25(1):20-22. doi:10.1111/resp.13733
-
Strykowski R, Adegunsoye A. Idiopathic pulmonary fibrosis and progressive pulmonary fibrosis. Immunol Allergy Clin North Am. 2023;43(2):209-228. doi:10.1016/j.iac.2023.01.010
-
Rajan SK, Cottin V, Dhar R, et al. Progressive pulmonary fibrosis: an expert group consensus statement. Eur Respir J. 2023;61(3):2103187. doi:10.1183/13993003.03187-2021
-
Lederer C, Storman M, Tarnoki AD, Tarnoki DL, Margaritopoulos GA, Prosch H. Imaging in the diagnosis and management of fibrosing interstitial lung diseases. Breathe (Sheff). 2024;20(1):240006. doi:10.1183/20734735.0006-2024
-
Martín-López M, Carreira PE. The impact of progressive pulmonary fibrosis in systemic sclerosis–associated interstitial lung disease. J Clin Med. 2023;12(20):6680. doi:10.3390/jcm12206680
-
Maher TM, Wuyts W. Management of fibrosing interstitial lung diseases. Adv Ther. 2019;36(7):1518-1531. doi:10.1007/s12325-019-00992-9
-
Flaherty KR, Brown KK, Wells AU, et al. Design of the PF-ILD trial: a double-blind, randomised, placebo-controlled phase III trial of nintedanib in patients with progressive fibrosing interstitial lung disease. BMJ Open Resp Res. 2017;4(1):e000212. doi:10.1136/bmjresp-2017-000212
-
Wijsenbeek M, Cottin V. Spectrum of fibrotic lung diseases. N Engl J Med. 2020;383(10):958-968. doi:10.1056/NEJMra2005230
-
Raghu G, Remy-Jardin M, Richeldi L, et al. Idiopathic pulmonary fibrosis (an update) and progressive pulmonary fibrosis in adults: an official ATS/ERS/JRS/ALAT clinical practice guideline. Am J Respir Crit Care Med. 2022;205(9):e18-e47. doi:10.1164/rccm.202202-0399ST
-
Bhatti W, Mamoor N, Kushnerick S, et al. Baseline exertional oxygen needs in patients with idiopathic pulmonary fibrosis at a specialty referral center. Chest. 2020;158(4 Suppl):A1058-A1059. doi:10.1016/j.chest.2020.08.979
-
Swigris JJ, Brown KK, Abdulqawi R, et al. Patients' perceptions and patient-reported outcomes in progressive-fibrosing interstitial lung diseases. Eur Respir Rev. 2018;27(150):180075. doi:10.1183/16000617.0075-2018
-
George PM, Spagnolo P, Kreuter M, et al. Progressive fibrosing interstitial lung disease: clinical uncertainties, consensus recommendations, and research priorities. Lancet Respir Med. 2020;8(9):925-934. doi:10.1016/S2213-2600(20)30355-6
-
Swigris JJ, Stewart AL, Gould MK, Wilson SR. Patients' perspectives on how idiopathic pulmonary fibrosis affects the quality of their lives. Health Qual Life Outcomes. 2005;3:61. doi:10.1186/1477-7525-3-61
-
Reichmann WM, Yu YF, Macaulay D, Wu EQ, Nathan SD. Change in forced vital capacity and associated subsequent outcomes in patients with newly diagnosed idiopathic pulmonary fibrosis. BMC Pulm Med. 2015;15:167. doi:10.1186/s12890-015-0161-5
-
Wuyts WA, Papiris S, Manali E, et al. The burden of progressive fibrosing interstitial lung disease: a DELPHI approach. Adv Ther. 2020;37(7):3246-3264. doi:10.1007/s12325-020-01384-0
-
Ley B, Collard HR, King TE Jr. Clinical course and prediction of survival in idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med. 2011;183(4):431-440. doi:10.1164/rccm.201006-0894CI
-
Kolb M, Bondue B, Pesci A, et al. Acute exacerbations of progressive-fibrosing interstitial lung diseases. Eur Respir Rev. 2018;27(150):180071. doi:10.1183/16000617.0071-2018
-
Song JW, Hong S-B, Lim C-M, Koh Y, Kim DS. Acute exacerbation of idiopathic pulmonary fibrosis: incidence, risk factors and outcome. Eur Respir J. 2011;37(2):356-363. doi:10.1183/09031936.00159709
-
Lee YJ, Choi SM, Lee YJ, et al. Clinical impact of depression and anxiety in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. PLoS One. 2017;12(9):e0184300. doi:10.1371/journal.pone.0184300
-
Vancheri C, Failla M, Crimi N, Raghu G. Idiopathic pulmonary fibrosis: a disease with similarities and links to cancer biology. Eur Respir J. 2010;35(3):496-504. doi:10.1183/09031936.00077309
-
Mura M, Porretta MA, Bargagli E, et al. Predicting survival in newly diagnosed idiopathic pulmonary fibrosis: a 3-year prospective study. Eur Respir J. 2012;40(1):101-109. doi:10.1183/09031936.00106011
-
Collard HR, Ryerson CJ, Corte TJ, et al. Acute exacerbation of idiopathic pulmonary fibrosis. An International Working Group Report. Am J Respir Crit Care Med. 2016;194(3):265-275. doi:10.1164/rccm.201604-0801CI
-
Cassone G, Manfredi A, Vacchi C, et al. Treatment of rheumatoid arthritis-associated interstitial lung disease: lights and shadows. J Clin Med. 2020;9(4):1082. doi:10.3390/jcm9041082
-
Olson AL, Swigris JJ, Sprunger DB, et al. Rheumatoid arthritis–interstitial lung disease–associated mortality. Am J Respir Crit Care Med. 2011;183(3):372-378. doi:10.1164/rccm.201004-0622OC
-
Hyldgaard C, Ellingsen T, Hilberg O, Bendstrup E. Rheumatoid arthritis-associated interstitial lung disease: clinical characteristics and predictors of mortality. Respiration. 2019;98(5):455-460. doi:10.1159/000502551
-
Juge P-A, Wemeau L, Ottaviani S, et al. Increased mortality in patients with RA–associated interstitial lung disease: data from a French administrative healthcare database. RMD Open. 2023;9(4):e003491. doi:10.1136/rmdopen-2023-003491
-
Hyldgaard C, Hilberg O, Pedersen AB, et al. A population-based cohort study of rheumatoid arthritis-associated interstitial lung disease: comorbidity and mortality. Ann Rheum Dis. 2017 Oct;76(10):1700-1706. doi: 10.1136/annrheumdis-2017-211138. Epub 2017 Jun 13. PMID: 28611082.
-
Cappelli S, Bellando Randone S, Camiciottoli G, et al. Interstitial lung disease in systemic sclerosis: where do we stand? Eur Respir Rev. 2015;24(137):411-419. doi:10.1183/16000617.00002915
-
Distler O, Assassi S, Cottin V, et al. Predictors of progression in systemic sclerosis patients with interstitial lung disease. Eur Respir J. 2020;55(5):1902026. doi:10.1183/13993003.02026-2019
-
Distler O, Volkmann ER, Hoffmann-Vold AM, Maher T. Current and future perspectives on management of systemic sclerosis-associated interstitial lung disease. Expert Rev Clin Immunol. 2019;15(10):1009-1017. doi:10.1080/1744666X.2020.1668269
-
Tyndall AJ, Bannert B, Vonk M, et al. Causes and risk factors for death in systemic sclerosis: a study from the EULAR Scleroderma Trials and Research (EUSTAR) database. Ann Rheum Dis. 2010;69(10):1809-1815. doi:10.1136/ard.2009.114264
-
Steen VD, Medsger TA. Changes in causes of death in systemic sclerosis, 1972-2002. Ann Rheum Dis. 2007;66(7):940-944. doi:10.1136/ard.2006.066068
-
Roofeh D, Jaafar S, Vummidi D, Khanna D. Management of systemic sclerosis-associated interstitial lung disease. Curr Opin Rheumatol. 2019;31(3):241-249. doi:10.1097/BOR.0000000000000592
-
Wells AU, Cullinan P, Hansell DM, et al. Fibrosing alveolitis associated with systemic sclerosis has a better prognosis than lone cryptogenic fibrosing alveolitis. Am J Respir Crit Care Med. 1994;149(6):1583-1590. doi:10.1164/ajrccm.149.6.8004317
-
Moore OA, Goh N, Corte T, et al. Extent of disease on high-resolution computed tomography lung is a predictor of decline and mortality in systemic sclerosis-related interstitial lung disease. Rheumatology (Oxford). 2013;52(1):155-160. doi:10.1093/rheumatology/kes289
-
Vourlekis JS, Schwarz MI, Cherniack RM, et al. The effect of pulmonary fibrosis on survival in patients with hypersensitivity pneumonitis. Am J Med. 2004;116(10):662-668. doi:10.1016/j.amjmed.2003.12.030.
-
Okamoto M, Fujimoto K, Sadohara J, et al. A retrospective cohort study of outcome in systemic sclerosis-associated interstitial lung disease. Respir Investig. 2016;54(6):445-453. doi:10.1016/j.resinv.2016.05.004
-
Castelino FV, Moua T. Detection and management of interstitial lung diseases associated with connective tissue diseases. ACR Open Rheumatol. 2021;3(5):295-304. doi:10.1002/acr2.11253
-
Koudstaal T, Wijsenbeek MS. Idiopathic pulmonary fibrosis. Presse Med. 2023;52(3):104166. doi:10.1016/j.lpm.2023.104166
-
Luppi F, Kalluri M, Faverio P, Kreuter M, Ferrara G. Idiopathic pulmonary fibrosis beyond the lung: understanding disease mechanisms to improve diagnosis and management. Respir Res. 2021;22(1):109. doi:10.1186/s12931-021-01711-1
-
Arcana RI, Crișan-Dabija RA, Caba B, Zamfir AS, Cernomaz TA, Zabara-Antal A, Zabara ML, Arcana Ș, Marcu DT, Trofor A. Speaking of the "Devil": Diagnostic Errors in Interstitial Lung Diseases. J Pers Med. 2023 Nov 10;13(11):1589. doi: 10.3390/jpm13111589. PMID: 38003904; PMCID: PMC10672616.
-
Park S-W, Song JW, Shim TS, et al. Mycobacterial pulmonary infections in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. J Korean Med Sci. 2012;27(8):896-900. doi:10.3346/jkms.2012.27.8.896
-
National Heart, Lung, and Blood Institute. What is COPD?. National Institutes of Health. Updated November 8, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/copd
-
National Heart, Lung, and Blood Institute. COPD Symptoms. National Institutes of Health. Updated October 4, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/copd/symptoms
-
Mayo Clinic Staff. Pulmonary fibrosis. Mayo Clinic. Updated February 15, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pulmonary-fibrosis/symptoms-causes/syc-20353690
-
National Heart, Lung, and Blood Institute. Asthma symptoms. National Institutes of Health. Updated April 17, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/asthma/symptoms
-
National Heart, Lung, and Blood Institute. What is asthma? National Institutes of Health. Updated April 17, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/asthma
-
American Lung Association. Living with pulmonary fibrosis: frequently asked questions. Updated April 22, 2025. Accessed May 6, 2025. https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/pulmonary-fibrosis/patients/living-with-pulmonary-fibrosis
-
West M. Pulmonary fibrosis vs emphysema: What is the link? Medical News Today. Published February 13, 2023. Accessed May 6, 2025. https://www.medicalnewstoday.com/articles/pulmonary-fibrosis-vs-emphysema
-
van Cleemput J, Sonaglioni A, Wuyts WA, Bengus M, Stauffer JL, Harari S. Idiopathic pulmonary fibrosis for cardiologists: differential diagnosis, cardiovascular comorbidities, and patient management. Adv Ther. 2019;36(2):298-317. doi:10.1007/s12325-018-0857-z
-
American Lung Association. Learn about hypersensitivity pneumonitis. Updated October 30, 2024. Accessed May 6, 2025. https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/hypersensitivity-pneumonitis/learn-about-hypersensitivity
-
Wollin L, Distler JH, Denton CP, Gahlemann M. Rationale for the evaluation of nintedanib as a treatment for systemic sclerosis–associated interstitial lung disease. J Scleroderma Relat Disord. 2019;4(3):212-218. doi:10.1177/2397198319841842
-
Spagnolo P, Distler O, Ryerson CJ, et al. Mechanisms of progressive fibrosis in connective tissue disease (CTD)–associated interstitial lung diseases (ILDs). Ann Rheum Dis. 2021;80(2):143-150. doi:10.1136/annrheumdis-2020-217230
-
Shumar JN, Chandel A, King CS. Antifibrotic therapies and progressive fibrosing interstitial lung disease (PF-ILD): building on INBUILD. J Clin Med. 2021;10(11):2285. doi:10.3390/jcm10112285
-
Vacchi C, Sebastiani M, Cassone G, et al. Therapeutic options for the treatment of interstitial lung disease related to connective tissue diseases. A narrative review. J Clin Med. 2020;9(2):407. doi:10.3390/jcm9020407
-
Wells AU, Denton CP. Interstitial lung disease in connective tissue disease—mechanisms and management. Nat Rev Rheumatol. 2014;10(12):728-739. doi:10.1038/nrrheum.2014.149
-
Wijsenbeek M, Kreuter M, Olson A, et al. Progressive fibrosing interstitial lung diseases: current practice in diagnosis and management. Curr Med Res Opin. 2019;35(11):2015-2024. doi:10.1080/03007995.2019.1647040
-
Oldham JM, Neely ML, Wojdyla DM, Gulati M, Li P, Patel DC, Palmer SM, Todd JL; IPF-PRO Registry Investigators. Changes in Lung Function and Mortality Risk in Patients With Idiopathic Pulmonary Fibrosis. Chest. 2025 Aug;168(2):415-422. doi: 10.1016/j.chest.2025.02.018. Epub 2025 Feb 26. PMID: 40020995
-
Brown KK, Inoue Y, Flaherty KR, Martinez FJ, Cottin V, Bonella F, Cerri S, Danoff SK, Jouneau S, Goeldner RG, Schmidt M, Stowasser S, Schlenker-Herceg R, Wells AU. Predictors of mortality in subjects with progressive fibrosing interstitial lung diseases. Respirology. 2022 Apr;27(4):294-300. doi: 10.1111/resp.14231. Epub 2022 Feb 27. PMID: 35224814; PMCID: PMC9306931
-
Selman M, King TE, Pardo A; American Thoracic Society; European Respiratory Society; American College of Chest Physicians. Idiopathic pulmonary fibrosis: prevailing and evolving hypotheses about its pathogenesis and implications for therapy. Ann Intern Med. 2001;134(2):136-151. doi:10.7326/0003-4819-134-2-200101160-00015
-
Nathan SD, Yang M, Morgenthien EA, Stauffer JL. FVC variability in patients with idiopathic pulmonary fibrosis and role of 6-min walk test to predict further change. Eur Respir J. 2020;55(6):1902151. doi:10.1183/13993003.02151-2019
-
Crestani B, Huggins JT, Kaye M, et al. Long-term safety and tolerability of nintedanib in patients with idiopathic pulmonary fibrosis: results from the open-label extension study, INPULSIS-ON. Lancet Respir Med. 2019;7(1):60-68. doi:10.1016/S2213-2600(18)30339-4
-
Wuyts WA, Bonella F, Chaudhuri N, et al; on behalf of the INBUILD-ON trial investigators. Continued nintedanib treatment in patients with progressive fibrosing ILDs: interim analysis of INBUILD-ON. Presented at: 31st International Congress of the European Respiratory Society (ERS); September 5-8, 2021; Virtual
-
Cottin V, Hirani NA, Hotchkin DL, Nambiar AM, Ogura T, Otaola M, Skowasch D, Park JS, Poonyagariyagorn HK, Wuyts W, Wells AU. Presentation, diagnosis and clinical course of the spectrum of progressive-fibrosing interstitial lung diseases. Eur Respir Rev. 2018 Dec 21;27(150):180076. doi: 10.1183/16000617.0076-2018. PMID: 30578335; PMCID: PMC9489068
-
Hoffmann-Vold AM, Maher TM, Philpot EE, et al. The identification and management of interstitial lung disease in systemic sclerosis: evidence-based European consensus statements. Lancet Rheumatol. 2020 Feb;2(2):e71-e83. doi: 10.1016/S2665-9913(19)30144-4. Epub 2020 Jan 14. PMID: 38263663.
PC-FI-104107-ILD-05-2026